KRİPTO PARALAR ve GENEL İNCELEMESİ | Anadolu Adliyesi Dergisi

Yorum yapılmamış

KRİPTO PARALAR ve GENEL İNCELEMESİ

            İnternetin hayatımıza girmesi ile giderek dijitalleşen dünyada; Blockchain teknolojisi adı verilen ve yeni oluşumlara zemin hazırlayan “kripto para” sistemiyle tanışmış bulunmaktayız. Ancak gerek dünya genelinde, gerekse de Türkiye’de söz konusu teknolojik oluşumun tam olarak tanımlanamaması nedeniyle; mevcut finansal düzenlemeler ve mevzuat, bu teknolojinin alt yapısına tam anlamıyla cevap verememektedir.

            Tam bu noktada, Kripto Paraların sağlıklı bir şekilde irdelenebilmesi ve oldukça teknik olan terimlerin daha kolay anlaşılabilmesi adına, Kripto Para ve Blockchain Teknolojisi terimlerini öncelikli olarak açıklamak gerekmektedir.

            Peki nedir bu Kripto Para (cryptocurrency)?

            Kripto Para; Dijital Para birimidir.

            Hepimizin malumu olduğu üzere, ülkelerin para birimleri ve para arzlarının istikrarının sürdürülmesi misyonu merkez bankalarına ait olup, merkez bankaları; bir ülkenin ya da ülkeler grubunun para politikasından sorumlu önemli kurumlardır. Mevcut durum her ne kadar böyle ise de, kripto paralar için ne yazık ki bu genel kabul söz konusu değildir. Zira, ülkelerin kripto paralar üzerinde herhangi bir kontrol mekanizmaları, başka bir ifadeyle, kripto paraların kontrolünü sağlayan bir merkez bulunmamaktadır.

            Dolayısıyla bu durum, yeni bir para arzı olmasına rağmen, kripto paraların; herhangi bir merkezî otorite tarafından oluşturulmaması ve aynı şekilde para transfer işlemlerinin de herhangi bir merkezi otorite tarafından takip edilmemesi anlamına gelmektedir.

            Kripto paralar, kamuya açık ve herkes tarafından bilinen yöntemlerle üretilmelerinin yanı sıra, sistemin kuruluş aşamasında belirlenen oranlarda üretilmektedirler. Oysa geleneksel para sistemlerinde ülkeler, gerekli gördüklerinde ve ulusal merkez bankaları aracılığıyla ek para ihraç edebilmektedirler.

            Öte yandan, ülkelerin veya şirketlerin kripto para üretebilmeleri mümkün olmadığı gibi, başkalarının sahipliğindeki kripto paralara, ilgili ülkenin izni olmadan el koyulması imkanı da bulunmamaktadır. Zira yukarıda da ifade edildiği gibi, dolaşıma sunulan kripto para miktarı, para arzının şekli ve zamanlaması, kripto sisteminin kuruluş aşamasında belirlenen hususlardır.

            Peki,  kripto para sisteminin temelini oluşturan Blockchain teknolojisi nedir?

            Kelime anlamı “blok zinciri” olan Blockchain; aslında bu teknolojinin ne anlama geldiğini de tam anlamıyla açıklamaktadır. Blockchain’i kısaca; şifrelenmiş işlem takibi sağlayan, dağıtık bir veritabanı olarak tanımlamak mümkündür. Adından da anlaşılacağı üzere; zincirleme bir modelle inşa edilen, takip edilebilen, ancak kırılamayan Blockchain teknolojisi, bir merkeze bağlı olmaksızın işlem yapmaya izin veren bir sistemdir. Eş deyişle Blockchain teknolojisi ile yapılan işlemler; direkt olarak alıcı ile satıcı arasında ve güvenli bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir.

            Bunun yanı sıra, kripto para kullanımının engellenememesinin ve regüle edilememesinin en büyük nedenlerinden biri de; kişiden kişiye, doğrudan kripto para transferi sağlayan peer-to-peer (P2P) teknolojisidir.

            Kripto para teknolojisi; son yıllarda oldukça yaygınlaşan, güvenli, hızlı ve anonim bir ödeme yöntemi sunan yeni bir teknolojidir. Bu teknolojinin anonimlik sağlama özelliği nedeniyle; internet üzerinden yapılan ödemelerde kullanılma sıklığının önemli ölçüde artmış olduğu gözlemlenmektedir. Öyle ki, global ölçekte kullanılan ilk kripto para olan Bitcoin’in ardından, yüzlerce benzeri çıkmış (alternatif coinler – altcoinler) ve bu durum mevcut işleyişi gerek iyi, gerekse de kötü yönde hızla değiştirmeye başlamıştır.

            Bitcoin’lerin ardından çıkarılan Altcoinler’den bahsedecek olursak; Altcoin’lerin,  Bitcoin’lerin rakibi niteliğinde olduğunu ve Bitcoin’le beraber ortaya atılan fikirlerin geliştirilmiş halleri olduğunu söyleyebilmek mümkündür.             Ancak şu an için, hiçbirinin Bitcoin kadar büyümüş ve kabul görmüş nitelikte olmadığını da ayrıca belirtmek gerekir.  Bununla birlikte, Bitcoin’in yaygınlığı artarak, fiyat hareketliliğindeki oynaklık azaldığında, altcoin’lerin spekülatif olarak kullanılması da olası görülmektedir.

            Nitekim, halihazırda sadece bir gün içerisinde %40 ila %50 oranlarında değer kaybedip, kazanan altcoinler olduğunu da görmekteyiz. En çok bilinen altcoin’lere örnek olarak; Ethereum, Monero, Dashcoin, Litecoin, Ripple, Iota ve Tron verilebilir.

            Bitcoin’in tarihçesine değinmek gerekirse; bilindiği üzere 2008 yılındaki küresel finansal krizde, ülkeler uçurumun kenarına yaklaşmıştırlar. Herhangi bir merkezi olmayan bir para birimi olan Bitcoin, tam da özel bankalara, merkez bankalarına, aracı kurumlara, hatta hükümetlere güvenin azaldığı bir ortamda ortaya çıkmıştır.

            Bitcoin ilk olarak, 2008 yılında kendisine Satoshi Nakamoto ismini veren, anonim bir kişi ya da grup tarafından yazılan “Bitcoin: Uçtan Uca Elektronik Ödeme Sistemi” isimli makale vasıtasıyla dünyaya duyurulmuştur. 2009 yılında çalışmaya başlayan Bitcoin ağının, şu anki toplam işlemci gücü, dünyanın en hızlı bilgisayarlarının gücünden dahi daha fazladır.

Keza Temmuz 2018 itibariyle, Bitcoin’in toplam piyasa değeri; yaklaşık 120 Milyar Amerikan Doları olup, bütün kripto paraların toplam değeri ise; yaklaşık 500 Milyar Amerikan Doları olarak tahmin edilmektedir. Bugüne kadar, transfer yapılan en büyük tutar ise; 194.993 BTC’dir. Bu işlem, Kasım 2013’te üstelik hiçbir işlem masrafı alınmadan gerçekleştirilmiştir. Bitcoin’in ilk kez para olarak kullanılması ise; 22 Mayıs 2010 tarihinde bir kişinin 2 adet pizza satın almasıyla gerçekleşmiştir. Bu iki pizza; 10.000 Bitcoin (Temmuz 2018 fiyatlarıyla hesaplandığında yaklaşık 70 Milyon Amerikan Doları) karşılığında satın alınmıştır. Pizzaları satın alan kişinin, dünyanın en pahalı pizzalarını yediğinden haberi var mıydı, bunu bilemiyoruz!

            Üzerinde durulması gereken bir diğer önemli husus ise; kripto paraların nasıl temin edildiğine ilişkindir.  

            Günümüzde oldukça yaygınlaşmış olan kripto paranın, önemli bir kısmı gerçek para ile satın alınarak kullanılmaktadır. Alışverişlerinde anonimlik sağlamak isteyen kullanıcılar bir kripto para satıcısından gerçek para ödeyerek, kripto para satın almakta ve bunları legal ve illegal amaçlarını gerçekleştirmek için kullanabilmektedirler. Özellikle Bitcoin ve diğer altcoinlerin gelecekteki amacı; kripto parayı diğer para birimlerinden dönüştürülen bir finans aracı olarak değil, tek başına kullanılabilecek bir ödeme aracı olmasını sağlamaktadır. Bu amaç gerçekleştiğinde ise; ülkelerden ve herhangi bir otoriteden bağımsız, yok edilemez, sınırlandırılamaz ve ödeme işlemi üzerinden takip edilemez bir finans aracı yaratılmış olacaktır. Bu durumun toplumsal sonucunun ne olacağı konusu; kripto paranın merkeziyetçi ve kontrol edilebilirlik özelliklerinin olmaması nedeniyle, tam olarak bilinememektedir.  Ancak, yasal düzenlemelerdeki boşluklar dolayısıyla ortaya çıkan problemler; dünya genelinde hizmet veren bir kripto borsası oluşumuna da engel olmaktadır.

            Öte yandan kripto paranın özelliği ve işlevi dolayısıyla, suçluların suiistimaline tamamen açık yapıda olduğu, online ve fiziksel suçların yaygınlaşmasında kullanılan kolay bir finans aracı olabileceği nedenleri göz önünde bulundurularak, konuya ilişkin adımlar atılması ve bu durumun yasal düzenlemeler ile kontrol altına alınması gerekmektedir.  

            Kripto para temin etmenin en kolay yolu, satın almaktır. Ulusal paralarla, kripto borsalarından kripto para satın alabilmek mümkündür. Ancak farklı borsalar, farklı işlem masrafları almaktadırlar. Pek çok borsa, kendi içerisinde alıcı ve satıcıları buluşturan alım-satım sistemi çalıştırmaktadır. Kripto para borsaları, kuruldukları ülkenin düzenleme ve denetlemelerine tabidirler ve bu bağlamda borsalar, yatırımcılarından çeşitli kimlik bilgileri isteyebilmektedirler.        Ancak kripto paralar; hiçbir otorite tarafından düzenlenerek, denetlenmedikleri için, kripto borsalarında da benzer problemler mevcuttur. Örneğin; kripto borsasındaki bir hesap çalındığında, borsanın yükümlülüklerinin neler olduğu, halen tartışmalı konular arasında yer almaktadır.

            Kripto para satın almak için tek yapmanız gereken ise, kripto borsası olarak hizmet veren internet sitelerinde hesap açmaktır. Her ne kadar ülkemizde hesap açılırken kimlik fotokopisi ve ikametgâh belgesi gibi belgeler istenmekte ise de; yurt dışında aynı hizmeti bu belgeleri istemeden veren internet siteleri de bulunmaktadır. Anonimlik sağlamak isteyenlerin tercihi de, bu sitelerden yana olmaktadır. Hesap açıldıktan sonra istenilen tüm işlemler yapılabilmektedir. Bu işlemler; uzun vadeli yatırım yapmak, kısa vadeli al-sat yaparak kazanç elde etmek, ödeme yapmak, para transferi yapmak gibi işlemlerdir. Ödeme yapmak ve para transfer etmek gibi işlemleri yapabilmek için karşı tarafın 34 hanelik Bitcoin cüzdan adresinin bilinmesi yeterlidir. İsim bilgisi, konum bilgisi, banka bilgisi gibi bilgilerin bilinmesine ise, gerek bulunmamaktadır. Suç örgütlerinin ve kara para aklamak isteye kişilerin ilgisi de, bu yüzden kripto paralara yönelmektedir.

            “Kripto para” terimi; Bitcoin ve altcoin transferlerinin güvenliği ve üretiminde; kriptoloji kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Bitcoin bir şirket ya da kurum değildir, herhangi bir yönetim merkezi ve resmi temsilcisi bulunmadığı gibi, herhangi bir kişi ya da kuruma da ait değildir. Ayrıca, hiçbir ülkenin merkez bankasıyla bağlantısı da olmadığı için, hiçbir ülkenin ekonomik durumundan da etkilenmemektedir.

            Bitcoin sisteminde; ödemelerde gecikme, sıkıntılı banka transferleri, EFT, Havale, SWIFT masrafları, hesap işletim ve kredi kartı ücretleri de bulunmamaktadır. Bu sistemi kullanmakta olan bir kimse 7/24, ücretsiz olarak, bilgisayar veya cep telefonu kullanarak, birkaç dakika içerisinde başka bir hesap sahibine, Bitcoin ya da altcoin gönderebilmektedir. Üstelik hiçbir ülke bu fonlara el koyamadığı gibi, hiçbir banka da bu transferleri engelleyememektedir.

            Bitcoin belirli bir seviyede anonimlik sağlamaktadır. Ancak anonimliğin hangi oranda olacağı hususu kişisel bir tercih olmasına rağmen, yüzde yüz anonimliğin garantisi de hiçbir sistemde verilememektedir. Bitcoin transferleri; Bitcoin cüzdan adresleri arasında gerçekleşmektedir. Bitcoin cüzdan adresini, geleneksel bankacılık sistemindeki, hesap numarasına benzetilmek mümkündür. Bu adresler; 34 hanelik rakam ve harflerden oluşan, kimlik, lokasyon ve diğer hiçbir kişisel bilgiyi içermeyen, karışık bir dizidir.

            Kripto para temin etmenin diğer yolu; madenciliktir (mining). Bitcoin madenciliği; Bitcoin piyasası içinde yapılan finansal işlemleri onaylamak, transferleri sağlamak ve yeni Bitcoin’ler üretmek içindir. Yapılan bütün işlemlerin yukarıda bahsettiğimiz blok zincirine kaydedilmesi ve onaylanması gerekmektedir. Nitekim Bitcoin madenciliğinde; blok üreten ve işlemleri onaylayan kullanıcılara, yeni üretilen Bitcoinler ödül olarak verilmektedir. Ancak bu işlemleri hızlı şekilde kaydetmek ve onaylamak için, yani bitcoin madenciliği için güçlü işlemcilere sahip bilgisayarlar gerekmektedir.

            Kripto Paraların Hukuki Durumlarının İncelemesi

            Pek çok ulusal merkez bankası veya bankacılık düzenleme kurumu, kripto para kullanımını yasaklamamış, ancak finansal kurumları ve bireyleri karşılaşabilecekleri riskler konusunda uyarmıştır. Kripto paraların merkezî bir otorite tarafından denetlenmemesi, oldukça yeni bir kavram ve teknoloji olması, her bir kripto para kullanıcısının kripto paraların geleceğini belirlemesi gibi hususlar, hükümetleri, düzenleyici ve denetleyici kurumları haklı olarak endişelendirmektedir. Kripto para, bir tür gelir veya ücrettir. Kripto para gelirlerinin, vergiye tabi tutulması halinde, ülkeler kripto paralara karşı da olmayacaklardır.

            Dünya genelinde olduğu gibi ülkemizde de; Bitcoin’in popüleritesi 2009’dan bugüne değin istikrarlı olarak artmakta, kullanımı her geçen gün daha da yaygınlaşmaktadır. Türkiye’de Bitcoin kullanımı; farklı şehirlerde ve çeşitli sektörlerde sıklıkla görülebilmektedir: Avukatlık, danışmanlık, bilişim ve müteahhitlik ücretlerinden, futbolcu transfer bedellerine, alış-veriş merkezi veya havaalanında kurulan kiosklarda satın alınarak anında harcamaya ve tatil rezervasyonu yapmaya kadar çok geniş bir yelpazede Bitcoin’in kullanımı mümkün bulunmaktadır. Türk Lirası ile Bitcoin alım satımının mümkün olduğu borsalar, sanal âlemde hizmet vermekle birlikte, ülkemizde ilk Bitcoin ATM’si, İstanbul Atatürk Havalimanı’nda açılmış olup, dünyadaki ilkler arasında yer almaktadır. Ayrıca Türkiye’de çalışanlarına, Bitcoin ile ödeme gerçekleştiren işletme dahi mevcuttur.

            Türk Hukuk Sisteminde kripto paraların durumundan bahsedecek olursak; kripto para, Türk hukuk sisteminde henüz bir yer edinememiştir. Kripto para, doğası gereği herkes tarafından üretilebilmekte ve anonim olarak istenilen sanal cüzdana aktarılabilmektedir. Türkiye’deki bankacılık mevzuatına göre; para üretimi ve transferi ile ilgili yetki sahibi kuruluşlar ve çalışma şekilleri net olarak tanımlandığından herhangi bir kontrol mekanizmasına sahip olmayan kripto paranın yasadışı olduğunu söylemek de doğru olmamaktadır. Zira bu hususa ilişkin mevzuatımızda yasal bir düzenleme bulunmamaktadır.      Diğer taraftan ceza hukuku ilkeleri gereği kanunsuz ceza olmayacağı için, kripto parayı tek başına bir suç olgusu olarak değerlendirmek de, doğru değildir.

            Nitekim, kripto paralar hakkında, Sermaye Piyasası Kurulu’nun aracı kurumlara gönderdiği Genel Mektup’ta; kripto paraların kendi emtia, menkul kıymet ve mal tanımlarına uymadığı için kripto paraların bu kapsamlarda değerlendirilemeyeceği kanaatine varıldığı ve “Bitcoin ve türevi dijital para – sanal para birimlerine dayalı spot veya türev işlemler yapılmaması gerektiği” görüşü bildirilmiştir. Merkez Bankası uzmanları ise, paranın bir devlet, daha doğrusu bir devletin merkez bankası tarafından ve bir değer karşılığında basılmış olması gerektiğinden yola çıkarak, Bitcoin’e ‘para’ denilemeyeceğini ifade etmişlerdir. Bu nedenle kripto paralar emtia, menkul kıymet, mal veya para tanımlarına uymadığı için ve ayrıca tipiklik unsuruna birebir uygun olmaması sebebiyle; Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen hırsızlık, yağma, mala zarar verme ve güveni kötüye kullanma suçlarına tabi olamayacağı, ancak kripto paralar dahil edilerek işlenilen fiillerin 157. Maddede düzenlenen dolandırıcılık suçu dahilinde cezalandırılabileceği görüşünde olduğumuzu belirtmek isteriz.

            Bu konuyla ilgili olarak Türkiye’deki internet kullanıcılarının, kripto paraya bir ödeme aracı olarak rağbetinin artması dolayısıyla, 25 Kasım 2013’te Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Bitcoin’le ilgili bir açıklama yapmıştır. Açıklamada, dijital para olarak nitelendirilen Bitcoin’in, 6493 sayılı “Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun” kapsamında olmadığını ve elektronik para olarak değerlendirilmediği için gözetim ve denetiminin mümkün olmadığını belirtilmiştir. Ayrıca, Bitcoin sisteminde kimliklerin bilinmemesi sebebiyle, Bitcoin’in yasadışı faaliyetlerde kullanılabileceği, değerinin aşırı oynak olması, dijital cüzdanların çalınabilmesi, kaybolabilmesi, usulsüz kullanılabilmesi ve işlemlerin geri döndürülemez olmasının risklere açık olduğu da vurgulanarak,“böyle bir sanal para biriminden haberdarız, ancak bu konuda yaşayacağınız olası mağduriyetlerden biz sorumlu değiliz.” anlamına gelen ifadelere yer vermiştir.

            Yapılan bu açıklama, Bitcoin’in ve diğer kripto paraların güvenliğine gölge düşürmektedir.

            Peki, Bitcoin güvenli midir?

             Evet, Bitcoin güvenlidir. Çünkü;

            1. Merkezi değildir ve merkezi bir arıza noktası yoktur. Bu sebeple, kullanıcılar bireysel olarak heklense(hack)  dahi sistemin bütünü bundan etkilenmez.

            2. Blokların ve blok içi işlemlerin bütünlüğü ve kronolojisi, kriptografik olarak korunmaktadır.

            3. Bireysel olarak her Bitcoin cüzdanı gizli anahtar ile korunmaktadır. Gizli anahtar olmadan, cüzdanlar üzerinden işlem yapmak mümkün değildir.

            4. Bitcoin arzı, dağıtık olarak çalışan madencilerin, ortaklaşa çalışması ile sağlanır. Bunun haricinde, hiçbir otorite ek Bitcoin arz edemez.

            Anılan nedenlerle; Bitcoin güvenli bir yatırım aracı olarak değerlendirilmelidir. Ancak; bütün yatırım şekillerinde olduğu gibi, Bitcoin yatırımında da yatırımcılar; Bitcoin’in fiyatının düşmesi nedeniyle oluşabilecek riskleri kendileri üstlenmektedirler. Kaldı ki, dünya genelinde yapılan Bitcoin işlem hacimlerinin çok yüksek olması dahi insanların Bitcoin’e güvendiklerinin ve onu bir yatırım aracı gördüklerinin bir göstergesidir.

                                                                               Tablo 1: Haftalık Bitcoin Fiyat Grafiği

            Bitcoin Vergilendirilebilir Mi?

            Bitcoin’in vergilendirilmesi tartışması, tüm dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de devam etmektedir. Merkezi olmaması sebebiyle sadece Türkiye’yi kapsayacak bir vergilendirme sisteminin mümkün olamayacağını düşünenler olduğu gibi, Bitcoin’in yasal statüsünü belirledikten sonra vergilendirme hususunun değerlendirilebileceğini düşünen kimseler de mevcuttur. Bitcoin ve diğerleri gibi, kripto paraların genel olarak devletler tarafından benimsenmemiş ve buna bağlı olarak kripto paralara ilişkin işlemlerin yasal mevzuata henüz konu edilmemiş olması, bu tür işlemlerin kayıt altına alınarak, muhasebeleştirilemeyeceği anlamına da gelmemektedir. Muhasebenin konusunu mali nitelikli işlemler oluşturduğu için, kripto paralar ile yapılan işlemler de niteliği itibariyle muhasebenin konusuna girmektedirler.

Bir bilgi sistemi olan muhasebenin temel görevi, işletme ilgililerine ihtiyaç duydukları finansal bilgileri vermektir. Muhasebe her işlemde olduğu gibi kripto paralarda da işletme içindeki veya dışındaki bilgi kullanıcılarına, doğru ve eksiksiz bilgi sunmakla yükümlüdür. Türkiye’de kripto paraların nasıl kayda alınacağı, kripto paralar ile yapılan ödeme ve tahsilatların muhasebeye etkisinin nasıl olacağı ve dönem sonunda kripto paraların nasıl değerleneceği gibi konularda henüz bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri, muhasebenin temel kavramları, muhasebe ve finansal raporlama standartları, muhasebenin işleyiş sistematiği çerçevesinde çıkarımlarda bulunularak kripto paraların kaydı, değerlemesi ve raporlamasına ilişkin işlemlerin yapabileceğine işaret etmektedir.  

Kripto paraların Türkiye’de, ödeme aracı olarak değerlendirerek, elektronik para olarak görülmesine dair herhangi bir yasal düzenleme mevcut olmadığı halde, halihazırda birçok işletme kripto paralar ile satış, ödeme, tahsilat işlemi yapmaktadır. Ancak yukarıda bahsedildiği üzere; kripto paraların tanımlanmasına yönelik bir mevzuat olmadığı gibi, yasaklanmasına yönelik bir mevzuat da bulunmamaktadır. Dolayısıyla kripto paralar niteliği itibariyle; şu aşamada döviz, yani yabancı para gibi kabul edilebilir. Türkiye’de parayla ölçülme kavramı gereği, bütün yabancı paralı işlemler ulusal para birimi olan Türk Lirası’na çevrilerek kayıt altına alınmaktadır. Dolayısıyla kripto paraların bir yabancı para olarak değerlendirilip, işlem tarihindeki kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilerek kayıt altına alınması uygun görülmektedir. Kripto paraların zaman içinde çok daha fazla mali işlemde kullanılacağı düşünülmektedir. Buna bağlı olarak, kripto paraların kayda alınması, değerlemesi, raporlaması ile ilgili muhasebe işlemlerini ve vergi uygulamalarını konu olan yasal düzenlemelerin biran önce yapılması da elzem görülmektedir.

            Hükümetler neden kripto paralara sıcak bakmıyor?

            Kripto para birimlerinin devletler tarafından tehdit olarak algılanmasının sebebi; kara para aklama, vergi kaçırma ve uyuşturucu madde ticareti gibi illegal işler için çok rahat kullanılabilme özelliğine sahip olmasından kaynaklanmaktadır. Bu paralar, sanal defterlerde tutulduğu için ve bu defterler de bir bakıma bölünmüş şekilde milyonlarca kullanıcının bilgisayarında yer aldığı için, merkezî bir otorite tarafından takip edilebilmeleri de mümkün değildir. Bu durumun da hükümetlerin önünü kapatan bir uygulama olduğundan söz etmeye gerek dahi bulunmamaktadır. Pek çok ulusal merkez bankası veya bankacılık düzenleme kurumu, Bitcoin kullanımını yasaklamamış, ancak finansal kurumları ve bireyleri karşılaşabilecekleri riskler konusunda uyarmışlardır. Bitcoin’in merkezi bir otorite tarafından denetlenememesi, oldukça yeni bir kavram ve teknoloji olması, her bir Bitcoin kullanıcısının Bitcoin’in geleceğini belirlemesi gibi hususlar, hükümetleri, düzenleyici ve denetleyici kurumları haklı olarak endişelendirmektedir.

            Her ne kadar hükümetler kripto paralar konusunda temkinli ve çekingen davranıyor olsalar da, bu teknolojinin artık herkese bir dokunuş kadar yakın olması nedeniyle devletler tarafından yeni düzenlemeler yapılmaktadır. Örneğin; Brezilya, Estonya, İsveç, Hollanda, Avustralya, Kanada, Finlandiya, Bulgaristan ve Danimarka, Bitcoin kullanımı konusunda düzenlemeler yapmışlardır. Singapur, Bitcoin’i bir varlık veya ürün olarak görerek vergilendirmiş ve hatta Bitcoin ile yapılan yerel alışverişlerden de katma değer vergisi almaktadır. Japonya ise; Bitcoin’i resmi para birimi olarak kendi sistemlerine entegre etmiştir.

            Yasal düzenlemeler çerçevesinde, faaliyetleri veya alım satımı yasaklanmış ürün ve hizmetlerin kişiler arasında kolayca el değiştirmesi için kripto para, biçilmiş bir kaftandır. Bu amaçla suç çevreleri kripto paranın tüm nimetlerinden sonuna kadar yararlanmaktadırlar. Bu faaliyetlerin bir kısmı internet üzerinden herkese açık web siteleri aracılığı ile gerçekleştirilirken, önemli bir kısmı da suçun ciddiyetine göre mahremiyete daha fazla önem vererek, mümkün olduğunca anonim kalmaya çalışmaktadır. İnternette anonim olarak var olmanın yeni yolu günümüzde deep web (derin ağ) terimi ile adlandırılmaktadır. Deep web doğrudan arama motorları veya WWW (WorldWideWeb) bağlantıları aracılığı ile ulaşılamayacak online web sitelerini tarif etmektedir.

            Devamla, bu aşamada kripto paraların dahil edildiği ve dünya çapında; teröre finansman, uyuşturucu madde satıcılığı, kara para aklama ve dolandırıcılık olaylarına örnekler vermek isteriz.

            Kripto paranın suç unsuru olarak kullanıldığı ve basına yansıyan ilk olay; Alexander Vinnik olayıdır. Suç örgütlerinden topladığı 4 Milyar Euro’yu kripto para satın aldıktan sonra bankalara transfer edip, aklayarak piyasaya süren bir Bitcoin borsası yöneticisi; Temmuz 2017’de Yunanistan’da tatil yaparken yakalanarak, ABD’ye teslim edilmiştir. ABD’de yapılacak olan yargılama sonucunda, bu kişinin 55 yıl hapis cezası alacağı öngörülmektedir.

İkinci olay; uyuşturucu madde ticareti ile ilgilidir. ABD’de uyuşturucu ticareti yapmakta olan bir kişi, sattığı uyuşturucuların bedelini Bitcoin borsaları aracılığıyla toplayarak, 164 bin USD’lik gelir elde etmiş, polis tarafından yapılan telefon dinlemesine takılarak, yakalanmıştır.

Üçüncü olay; teröre finansman suçu ile ilgilidir. ABD’de laboratuar teknisyeni olarak çalışmakta olan bir Pakistan vatandaşı (Zoobia Shahnaz), kredi çekerek topladığı 107 bin USD’yi, Aralık 2017’de Bitcoin alarak, Bitcoin borsaları üzerinden terör örgütü IŞİD’e destek için Pakistan, Çin ve Türkiye’deki örgüt üyelerinin hesaplarına yollamıştır. Yaptığı kredi kartı harcamaları nedeniyle, bankaların dikkatini çeken bu kişi, şikâyet üzerine Suriye’ye gitmek üzere New York John F. Kennedy Havalimanı’nda İstanbul uçağına binerken yakalanmıştır. Kadının kullandığı elektronik cihazlarda yapılan incelemelerde, online olarak IŞİD’le bağlantılı birçok arama yaptığı ortaya çıkmıştır. Kadının ‘terör örgütüne yardım için kara para aklama’ suçlamasından 20 yıl, banka dolandırıcılığı suçlamasından ise 30 yıl olmak üzere; toplam 50 yıl hapsi istenmektedir.

Son olayımız ise; ‘Çiftlik Bank’ yankıları hala sürerken, yeni bir dolandırıcılık vakası ile ilgilidir. Yerli dijital para diye lanse edilen ‘Turcoin’ üretmek ve yüksek kazanç elde etmek vaadiyle yaklaşık olarak 12 bin kişiden saadet zinciri yöntemiyle milyonlarca lira para toplayan ve bu işlemleri bir şirket adı altında yapan iki kişi (Sadun Kaya ve Muhammet Satıroğlu) nitelikli dolandırıcılık suçlamasıyla T.C. Mahkemeleri tarafından tutuklanmışlardır.

            Yazımızın sonuna gelirken “kripto paraları devletler nezdinde merkezileştirmek ve standardize hale getirmek için neler yapılabilir?” konusuna değinmekte de fayda görmekteyiz.

             Kripto paraların; bilgisayar ve internetin ulus-devlet sınırlarını neredeyse ortadan kaldırdığı bir dönemde ortaya çıkması karşısında küresel bir mahiyette olduğu aşikârdır. Bu durum karşısında, küresel sorunlara, ulusal ölçekte çözüm getirmenin güçlüğü göz önüne alındığında; uluslararası hukukun bir parçası olan IMF gibi uluslararası finansal örgütler nezdinde oluşturulacak platformların, dünya genelinde bir uzlaşı sağlaması gerektiği hususunda şüphe bulunmamaktadır. Ancak bu sayede kripto paraların yeni bir standardizasyona tabi tutulması mümkün olabilecektir. Ayrıca bu uzlaşı durumunun, sadece finansal alanda değil, uluslararası hukuk platformlarının yapacağı konferanslar ve çalıştaylar sonucunda,  hukuksal alanlarda da sağlanması gerekmektedir.

                                                                                                         Av. Begüm GÜREL

Stj. Av. Abdülkadir ÖZPAY

Kaynakça

http://www.spk.gov.tr/SiteApps/Yayin/YayinGoster/1130

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/230763

http://herdem.av.tr/bitcoin-taxation-turkish-legislation/

http://gurdinc.com/tr/bitcoin-vergilendirilmesi/

https://www.cryptocompare.com/coins/guides/how-legal-is-bitcoin-and-crypto-currencies/

https://www.coindesk.com/information/is-bitcoin-legal/

https://bitcoinmagazine.com/guides/bitcoin-legal/

https://www.hg.org/article.asp?id=31835

http://www.legco.gov.hk/general/english/library/stay_informed_overseas_policy_updates/bitcoin.pdf

http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/son-dakika-turcoin-dolandiriciliginda-flas-gelisme-2-supheli-yakalandi-40871958

Vikipedia

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Zorunlu alan!
Zorunlu alan!
Lütfen geçerli bir e-posta adresi girin.
You need to agree with the terms to proceed

Menü